Bron: Knack (on line): Irak. Analyse. 'Dit kan zich nog tegen Bush keren'Gerry Meeuwssen. (17/12/2003)
ANALYSE:
Professor Rik Coolsaet is tevreden dat de tiran eindelijk een gevangene is. Maar hij waarschuwt voor al te veel euforie. 'De Iraakse nationalisten zouden dit wel eens als een zoveelste kaakslag kunnen zien.'
De beelden van Saddam Hoessein vlak na zijn arrestatie tonen een haveloze, uitgeputte man.
Rik Coolsaet: 'Hij zag er verward uit, en vermoeid. Dit was iemand die gedurende acht, negen maanden opgejaagd is geweest en van hol naar hol gekropen. Het was zeker niet de grote architect van het voortdurende verzet tegen de Verenigde Staten. Hij had geen walkietalkie bij zich, geen telefoon. Het was een man die al helemaal uit de geschiedenis was verdwenen.'
Zijn arrestatie kan wel een psychologisch keerpunt zijn in de dagelijkse strijd op het terrein.
COOLSAET:
Het kán een psychologisch keerpunt zijn. De Amerikanen hopen dat alleszins. Maar wat ik vrees, is dat we hetzelfde fenomeen zullen meemaken als toen Qusay en Uday, de twee zonen van Saddam, zijn gedood. Iedereen meende dat daarmee het aantal aanslagen zou verminderen, want zij zouden een heel belangrijke rol hebben gespeeld in het Iraakse verzet. Maar het geweld is daarna alleen maar toegenomen. Het is dus goed mogelijk dat wat we de komende weken zullen meemaken, alweer helemaal zal indruisen tegen de verwachtingen.
Ditmaal waarschuwde ook de Amerikaanse president George W. Bush dat het einde van het verzet nog niet in zicht zou zijn.
COOLSAET: Dat klopt. Maar ik vermoed dat de Amerikanen gewoon uit voorzorg niet te vroeg victorie kraaien. Volgens mij gaan ze er toch van uit dat het verzet zal verminderen, en dat ze behalve een psychologisch ook een politiek keerpunt hebben bereikt.
Zal deze arrestatie een groot verschil maken voor de binnenlandse positie van Bush?
COOLSAET: Ik denk het wel. Hij heeft de Amerikanen dan wel gewaarschuwd dat het niet beter zal gaan op korte termijn, maar in de Verenigde Staten verwachten ze dat natuurlijk wél. Als nu de komende weken zou blijken dat het aantal aanslagen zou toenemen in plaats van te verminderen, dan zal dat Bush zwaar aangerekend worden.
Dit goede nieuws zou zich dus uiteindelijk nog tégen Bush kunnen keren?
COOLSAET: Als blijkt dat er ook na deze arrestatie een verzetsbeweging blijft bestaan, dan wel ja. Dan zou de oorlogsmoeheid van de afgelopen twee, drie maanden snel weer de kop kunnen opsteken.
De Britse premier Tony Blair maakte een heel opgeluchte, bijna triomfantelijke indruk.
COOLSAET: Je kunt ook alleen maar tevreden zijn dat Saddam Hoessein is gevat. Met zijn aanhouding komt er formeel een einde aan vijfentwintig jaar persoonlijke dictatuur. Maar voor mij blijft de centrale vraag wat er hierna zal gebeuren. Als het klopt wat ik lees, namelijk dat de aanhangers van Saddam maar een kleine minderheid uitmaken van de rebellie tegen de Amerikaanse aanwezigheid, en dat het verzet eerder drijft op Iraaks nationalisme tegen de buitenlandse bezetter, dan hebben zowel Bush als Blair een probleem. Want dat betekent dat het niet noodzakelijk aanhangers van Saddam zijn, die de aanslagen plegen. En dat het zwaartepunt bij twee andere strekkingen ligt. Enerzijds de nationalisten, die Saddam niet willen zien terugkeren, en anderzijds soennieten die vrezen dat ze in het nieuwe Irak, dat nu in de steigers wordt gezet, door de sjiieten zullen worden overheerst.
De etnisch-religieuze strijd om de macht zou nu wel eens echt kunnen losbarsten.
COOLSAET: Ik vrees het. Voor mij is dé grote vraag in dat verband of de arrestatie van Saddam de soennieten in de richting van de VS zal doen opschuiven, of dat ze integendeel in nog grotere aantallen in opstand zullen komen. Want de vernederende manier waarop de beelden zijn uitgezonden, zouden evengoed de gevoelens van nationalisme en van bedreiging door de sjiieten nog kunnen aanwakkeren.
Ook buiten Irak zal de vangst van Saddam ongetwijfeld impact hebben. Hoe schat u de internationale gevolgen in?
COOLSAET: Irak heeft in de Arabische wereld altijd een speciale plaats ingenomen. Het land is altijd een baken geweest van het Arabische nationalisme, tegen de buitenlandse overheersers. Maar nu zie je op de televisie hoe de leider van dat trotse Irak op een vernederende manier wordt behandeld. Ik denk dat de Arabische publieke opinie dit zal beschouwen als een zoveelste kaakslag.
De rechtszaak wordt nog de meest delicate opdracht.
COOLSAET: Tja, de Amerikanen zouden misschien liever gehad hebben dat Saddam zou zijn gedood, in plaats van gevangengenomen. Dan zouden ze er vanaf zijn. Maar nu blijft hij een levend symbool en zal veel afhangen van de manier waarop hij zich gedraagt op het eventuele proces, zeker als het publiek is. Als hij zich daar als een Arabische nationalist opstelt, dan voorspel ik nog veel moeilijkheden.
Anderzijds: als ze hem onmiddellijk vermoord hadden,...
COOLSAET:... dan was hij nu een martelaar geweest, inderdaad. Het was dus kiezen tussen pest en cholera.
Gerry Meeuwssen